Veel mensen zien pijnmedicatie als iets wat van buitenaf moet komen om pijn te verminderen. Dat klopt deels, maar niet het hele verhaal. Je lichaam heeft namelijk ook zélf systemen om pijn te remmen. Pijnmedicatie maakt daar vaak gebruik van. Als je begrijpt hoe dat werkt, krijg je niet alleen meer inzicht in medicatie, maar ook meer vertrouwen in wat je lichaam en brein zelf kunnen doen om pijn te beïnvloeden. We zijn vaak tot meer in staat dan we zelf beseffen.​

 

In dit thema werken we via pijnmedicatie naar de metafoor “de Interne Apotheek”. We merken namelijk vaak dat studenten het effect van pijnmedicatie wel vertrouwen maar nog niet durven te leunen op het pijnverlichtende vermogen van het eigen lichaam. Want misschien neem je pijnmedicatie zodat je een collegedag kunt volhouden, je stage kunt halen, je beter kunt focussen op studeren of simpelweg iets meer ruimte voelt om je dag door te komen. Fijn als medicatie dit voor elkaar krijgt, maar is deze afhankelijkheid wel nodig? En kun je zelf nog meer effect uit je medicatie persen? Dat gaan we onderzoeken.

 

Wat doet pijnmedicatie eigenlijk?

Bij pijnmedicatie denken we vaak vooral aan de werkzame stof in een pil of medicijn. Toch hangt het effect van medicatie niet alleen af van wat erin zit. Ook alles eromheen speelt mee. Denk aan de uitleg die je krijgt, het vertrouwen dat je hebt in de behandeling en de verwachting dat het medicijn gaat helpen.

​

Uit onderzoek waarin het open-verborgen experiment wordt uitgevoerd blijkt dat dezelfde medicatie meer effect kan hebben wanneer iemand het zichtbaar krijgt van een arts dan wanneer hetzelfde middel via een apparaat wordt toegediend zonder duidelijk moment van toediening. In feite kreeg de ene groep hetzelfde middel “open” toegediend en de andere groep “verborgen”. De werkzame stof was gelijk, maar de zichtbare toediening gaf vaak meer effect, mensen hadden dus minder pijn als het middel werd toegediend door een arts dan door de machine. Dat laat zien dat niet alleen de ingrediënten van een medicijn belangrijk zijn, maar ook de context waarin het wordt gegeven.

 

De invloed van verwachting en vertrouwen

Wanneer je vertrouwen voelt, opluchting ervaart of verwacht dat iets gaat helpen, gebeurt er ook iets in je lichaam. Je brein en zenuwstelsel reageren op die verwachting. Bepaalde processen die pijn kunnen versterken worden rustiger, terwijl andere processen die pijn kunnen remmen juist actiever worden.

​

Dat betekent dat pijnverlichting niet alleen ontstaat door het medicijn zelf, maar ook door wat jouw brein en lichaam daaromheen doen. Die invloed is niet nep. Het zijn echte processen die meetbaar effect kunnen hebben op hoe sterk jij pijn ervaart. Dat kan ook in het studentenleven relevant zijn: als jij je al gespannen voelt omdat je een lange dag voor de boeg hebt, kan dat invloed hebben op hoe je lichaam op pijn reageert. Als jij een pil neemt op drie uur slaap, stress, cafeïne en een lichaam dat al dagen op standje overleven staat, dan neem je die pil dus niet bepaald in neutrale omstandigheden. De stofjes die vrijkomen bij stress kunnen het effect van pijnmedicatie bijvoorbeeld remmen. Andersom kan vertrouwen of rust soms juist helpen om je systeem minder op scherp te zetten. Pijnmedicatie werkt niet in een vacuüm. Met andere woorden: je slikt niet alleen een medicijn, je slikt het ook in de context van jouw dag, jouw stress en jouw hele studentenchaos.

 

De interne Apotheek; je lichaam heeft een eigen pijnstillend systeem

Een belangrijk inzicht is dat je lichaam zelf stoffen kan produceren die pijn verminderen. Eerder bespraken we de controlekamer in de hersenen, de plek waar wordt beoordeeld hoeveel pijn wordt gegenereerd door alle binnenkomende signalen te evalueren. Ook de metafoor van de pijnvolumeknop en de pijnafdruk is aan bod gekomen.

 

Deze keer introduceren we een nieuwe metafoor: de interne apotheek. In je brein bevinden zich hersengebieden en klieren die samen stoffen kunnen produceren voor diverse doeleinden. Deze stoffen kunnen je helpen om aan een doel te werken, je lichaam in een fight-or-flight-toestand brengen, of je simpelweg een goed gevoel geven. Vaak worden dezelfde stoffen voor meerdere doeleinden in je lichaam gebruikt, dus wat we nu bespreken is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, maar wel een die jou verder kan helpen.

 

In de lades van je interne apotheek bevinden zich stoffen die je pijn kunnen verminderen, zoals endorfine, dopamine, serotonine en oxytocine, ook wel bekend als de gelukshormonen. Deze lichaamseigen stoffen beïnvloeden hoe je je voelt en hoeveel pijn je ervaart. Het is nuttig om zo'n natuurlijk systeem te hebben, omdat het soms niet praktisch is om pijn te voelen. Bijvoorbeeld, in stressvolle of gevaarlijke situaties merk je vaak pas achteraf dat je een snee hebt of je enkel hebt verstuikt, maar toch kon je goed vluchten. Stilvallen door pijn in dergelijke momenten kan schadelijker zijn. Bij bevallingen komt er bijvoorbeeld oxytocine vrij, wat zorgt voor minder pijn en krachtigere weeën. Verloopt een bevalling niet goed? Dan kan de verloskundige extra oxytocine toedienen. Hierbij hebben ze lichaamseigen stoffen nagebootst en verwerkt in een middel dat direct door het lichaam van de moeder wordt opgenomen.

 

Pijnmedicatie maakt handig gebruik van systemen die al in je lichaam aanwezig zijn. Medicatie imiteert bepaalde natuurlijke processen of sluit daarbij aan. Zonder deze infrastructuur zou pijnmedicatie niet kunnen werken. Dit is belangrijk om te weten, omdat het aantoont dat je lichaam niet machteloos is. Er is al een natuurlijke basis om pijn te beïnvloeden, en wij gebruiken middelen om op een effectieve en snelle manier van dit systeem gebruik te maken.

 

Hoe pijnmedicatie werkt

Pijnmedicatie kan op verschillende plekken ingrijpen. Sommige middelen zorgen ervoor dat pijndetectoren in het lichaam minder snel een signaal afgeven. Andere middelen grijpen in op de route die het pijnsignaal aflegt richting de hersenen. Weer andere middelen lijken vooral invloed te hebben op hoe het brein met die signalen omgaat.

 

De grote lijn is steeds hetzelfde: pijnmedicatie remt of verstoort de communicatie tussen lichaam en brein, waardoor het pijnsignaal minder sterk doorkomt in de controlekamer van het brein en dus minder wordt omgezet in pijn.

 

Hoe een pijnsignaal kan worden afgeremd

Een pijnsignaal wordt steeds doorgegeven van zenuwcel naar zenuwcel. Je kunt het ook zien als telefoneren: de ene cel moet de boodschap doorgeven aan de volgende. Tussen die cellen zit een kleine ruimte. Om het signaal door te geven, worden er neurotransmitters vrijgelaten die door de volgende cel worden opgevangen. Pas als dat lukt, kan het signaal verder.

 

Medicatie kan op verschillende manieren ingrijpen in dit proces. Het kan ervoor zorgen dat er minder neurotransmitters vrijkomen, dat die stofjes sneller worden opgeruimd of dat de ontvangende cel minder goed in staat is om het signaal op te vangen. Op die manier wordt de route van het pijnsignaal als het ware onderbroken. Maar het mooie is, dat onze natuurlijke pijnstillers dit ook kunnen. Vaak op eenzelfde manier.

 

De middeltjes van jouw interne apotheek

Een belangrijk voorbeeld van natuurlijke pijnstilling is endorfine. De naam geeft al weg wat het doet. De naam is een combinatie tussen Endogeen (lichaamseigen) morfine (krachtige pijnstiller). Endorfine is een stof die je lichaam zelf kan aanmaken en die pijnremmend werkt. Dat kan bijvoorbeeld vrijkomen bij lachen, bewegen (runners high), positieve emoties of andere activiteiten die een prettig gevoel geven.

 

Bij sterke pijnstillers zoals opioïden zien we dat zij op een vergelijkbare manier werken als deze lichaamseigen stoffen. Dat is een belangrijk inzicht, omdat het laat zien dat sommige krachtige vormen van pijnstilling een kunstmatige versie zijn van iets wat je lichaam zelf ook kent.

​

Naast endorfine beschikt de interne apotheek over nog meer mooie middeltjes. Oxytocine, ook wel het knuffelhormoon, kalmeert het emotionele deel van de hersenen. Dit betekent minder stress en minder ruimte voor het emotionele componet van de pijn om tot uiting te komen, en hiermee draait de pijnvolumeknop naar beneden. Serotonine  werkt vergelijkbaar. Een ander mooi spulletje is dopamine. Dit gelukshormoon, dat een grote rol speelt bij motivatie, acteert op de rationele hersengebieden. Je kunt beter plannen, overzicht houden, reflecteren en met deze ratio is er gelijk ook minder ruimte voor de emotionele kant van de pijn en is er afleiding van het gevoel van pijn, wat weer zorgt voor minder pijn.

 

Even samengevat

Oke. Ik kan me voorstellen dat je denkt “prima, al dat gelul over pijnmedicatie, maar wat kan ik hiermee?”. Wat we proberen duidelijk te maken is dat ook jij over een geweldige infrastructuur beschikt om zelf pijn te managen. En we hopen dat je hier steeds meer overtuigd van raakt. Toch kan ik me voorstellen dat alle puzzelstukjes nog niet in elkaar vallen. Daarom nog even alle belangrijke lessen onder elkaar, met ook weer wat nieuwe aanvullingen:

 

1. Elke ervaren pijn is echt, zelfs als er op scans in het lichaam niets zichtbaar is. De pijn die iemand met fantoompijn in een geamputeerde arm voelt, is net zo echt als de pijn van iemand met een gebroken arm. Beide soorten pijn worden in de hersenen verwerkt, en daardoor is de pijn echt, omdat deze daar wordt geproduceerd.

2. De productie van pijn vindt plaats in vele hersengebieden. Je hebt de gebieden die verantwoordelijk zijn voor het daadwerkelijke gevoel van de pijn en de locatie (brandende pijn in mijn arm), maar bij pijn zijn ook altijd de emotionele hersengebieden (angst, stress) en de ratiogebieden actief (jouw gedachten over de pijn en de gevolgen). Samen bepalen ze jouw totale ervaring van de pijn.

3. Net zoals pijnstillers beschikt je lichaam over stoffen die in de interne apotheek worden aangemaakt en die ervoor kunnen zorgen dat je minder pijn voelt. Deze stoffen hebben een direct effect op je lichaam en hersenen. Dit effect is ook zichtbaar op hersenscans; als er veel lichaamseigen pijnstillers aanwezig zijn, zie je op de scans dat er minder pijn wordt geproduceerd. Deze scans kunnen dan lijken op die van mensen die echte pijnstillers hebben ingenomen.

​

De pijnboostende stofjes van de interne apotheek

Zoals velen van ons inmiddels wel weten kan de pijn twee kanten op; meer of minder pijn. Waar we inmiddels hebben geleerd welke hersengebieden en stofjes de pijn kunnen terugdringen hebben we nog weinig aandacht gegeven aan de stofjes uit de interne apotheek die de pijn juist verergeren. Dit noemen we pijnboostende stofjes. Twee belangrijke stofjes die we in het lichaam zien bij hevige pijn zijn cortisol en cholecystokine (CKK hormoon). Cortisol ken je misschien wel van stress, het interessante van dit stofje is dat het op de korte termijn pijnverlichtend werkt, maar wanneer de stress langer aanhoudt, zorgt het juist voor meer pijn. Met het CKK hormoon ben je misschien minder bekend. Dit stofje kun je zien als de brandstof voor angst. 

​

Deze twee stofjes, getriggerd door stress en angst zorgen voor een betere pijnoverdracht en zetten de hersengebieden in overdrive die verantwoordelijk zijn voor het produceren van de pijn. Wanneer je een recept gaat ophalen in je interne apotheek zijn dit dus niet de medijnen waarmee je naar buiten wilt lopen. Maar de bestelling simpelweg niet ophalen is makkelijker gezegd dan gedaan. Pijn is gewoon stressvol. Klaar. En het is ook meer dan normaal dat je angst ervaart wanneer je pijn hebt; angst voor nog meer pijn, of de pijn wel weggaat, voor de toekomst, of het betekent dat je lichaam verder kapot gaat, etc. 

​

De Pijnstress tornado

Om te illustreren hoe de interactie eruit kan zien tussen pijn en negatieve emoties hebben we de pijnstress tornado bedacht. We nemen je er even mee doorheen; ga is terug naar welke gevoelens en gedachten je had toen je voor het eerst de pijn voelde die nu chronisch is geworden. De kans is groot dat er sprake was van stress en angst. Wat we dan in het lichaam zien gebeuren is dat de interne apotheek cortisol aanmaakt en het CKK hormoon. Deze zorgen ervoor dat de hersengebieden die de pijn produceren meer actief worden, dus meer pijn, en dat het hersengebied dat de pijn verminderd; het rationele (nadenkende) brein minder ruimte krijgt. En hier komt ie: dit betekent dus nog meer pijn. ​

​

En zo kunnen we iedere keer de cirkel omhoog blijven volgen. Hoger de tornado in. Want meer pijn leidt weer tot meer stress en angst en zo weer door. Dit kan leiden tot hoge pijnniveau's waarbij het pijncijfer helemaal geen recht meer hoeft te doen aan de mate van schade. Maargoed, wat kun je doen? Anders dan het te ondergaan? Nou, er zijn wel degelijk manieren om grip te pakken op je stress en emoties.  Het is moeilijk maar het kan. Zo zijn er inmiddels veel bewezen technieken zoals gecontroleerd ademwerk, mindfulness, meditatie en andachtstraining. Een van de meest effectieve methoden is de Cyclic Sigh. In deze video (klik hier) zie je een korte instructie, benieuwd naar meer manieren om je stress en zenuwstelsel te reguleren vind je in het volledige Pain-Changer programma.​

​

Wat je uit dit thema mag meenemen

Pijnmedicatie werkt niet uitsluitend door de actieve stof zelf. Verwachting, vertrouwen en context beïnvloeden ook hoeveel pijnverlichting iemand ervaart. Bovendien maakt pijnmedicatie vaak gebruik van systemen die al in het lichaam aanwezig zijn. Je lichaam heeft namelijk een eigen pijnstillend systeem, met stoffen zoals endorfine. Dit betekent dat pijnverlichting niet alleen van buitenaf hoeft te komen. Medicatie kan helpen, maar je lichaam en brein spelen ook een actieve rol in hoe pijn wordt verminderd. En hier heb jij zelf grip op. Naast het pijnstillend vermogen beschikt de interne apotheek namelijk ook over pijnboostende stofjes en het is zaak om de productie van deze stofjes te minimaliseren. Hiervoor zijn veel bewezen technieken, die je ook terugvindt in het volledige Pain-Changer programma. 

 

Dit thema is niet bedoeld om te zeggen dat je wel of geen pijnmedicatie moet gebruiken. Beslissingen over pijnmedicatie neem je altijd samen met een arts of behandelaar. Het doel is vooral om je beter te laten begrijpen hoe pijnmedicatie werkt, waarom context zoveel invloed kan hebben en waarom het belangrijk is om ook vertrouwen te krijgen in je eigen lichaam en je eigen pijnremmende systemen. En misschien ben je nog meer overtuigd geraakt van de StudentPijnWijzer waarin je zowel inzicht krijg in pijn al stress.